وقایع صنعت – امین ابراهیمی، مدیرعامل شرکت فولاد خوزستان و نایب‌رئیس انجمن تولیدکنندگان فولاد ایران، با بررسی تحولات اخیر صنعت فولاد جهان، از ورود این صنعت به مرحله‌ای متفاوت خبر داد و اظهار کرد: بازار جهانی فولاد پس از بیش از دو دهه تمرکز بر رشد چین، اکنون با تغییرات ساختاری مهمی مواجه شده است.

وی با اشاره به آمار انجمن جهانی فولاد افزود: تولید فولاد خام جهان در سال ۲۰۲۵ به یک میلیارد و ۸۴۹ میلیون تن رسید و متوسط رشد سالانه این صنعت در فاصله سال‌های ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۵ برای نخستین‌بار در ۲۵ سال گذشته منفی ۰.۴ درصد ثبت شد.

ابراهیمی معتقد است این آمار نشان می‌دهد دوران تمرکز صرف بر افزایش حجم تولید در صنعت فولاد به پایان رسیده و رقابت آینده این صنعت بیشتر بر محور کیفیت محصول، میزان انتشار کربن و دسترسی به بازارهای جهانی شکل خواهد گرفت.

مدیرعامل فولاد خوزستان، تغییر نقش چین را یکی از مهم‌ترین تحولات بازار جهانی فولاد دانست و گفت: تولید فولاد چین در سال ۲۰۲۵ به ۹۶۰.۸ میلیون تن رسید و پس از سال‌ها برای نخستین‌بار به کمتر از یک میلیارد تن کاهش یافت.

وی ادامه داد: همزمان مصرف ظاهری فولاد چین از ۹۵۴ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ به ۷۹۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ رسیده که کاهش ۱۵۸ میلیون تنی طی چهار سال را نشان می‌دهد. ریشه اصلی این کاهش نیز در بحران ساختاری بخش املاک و تغییر مدل توسعه اقتصادی چین قرار دارد.

ابراهیمی افزود: فاصله میان تولید و مصرف چین موجب شده صادرات فولاد این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۱۳۳.۶ میلیون تن برسد؛ رقمی که فشار قابل‌توجهی بر قیمت‌های جهانی در بخش‌های مختلف زنجیره فولاد، از بیلت و اسلب تا محصولات تخت، وارد کرده و حاشیه سود فولادسازان در مناطق مختلف جهان را تحت تأثیر قرار داده است.

وی در ادامه به تغییر جغرافیای رشد بازار فولاد اشاره کرد و گفت: هند با تولید ۱۶۴.۹ میلیون تن فولاد در سال ۲۰۲۵ و رشد سالانه بیش از ۱۰ درصد، به یکی از مهم‌ترین موتورهای رشد تقاضای جهانی تبدیل شده است.

به گفته ابراهیمی، مصرف فولاد هند به ۱۶۰ میلیون تن رسیده و این کشور با تولید ۵۸.۹ میلیون تن آهن اسفنجی، جایگاه نخست جهانی در تولید DRI را به خود اختصاص داده است.

وی تأکید کرد: این تحولات نشان می‌دهد جغرافیای تقاضای فولاد به سمت جنوب آسیا، جنوب شرق آسیا و خاورمیانه در حال حرکت است و فعالان زنجیره فولاد و سنگ‌آهن باید این تغییر را در برنامه‌های توسعه و بازارهای هدف خود لحاظ کنند.

مدیرعامل فولاد خوزستان، همزمانی کربن‌زدایی و حمایت‌گرایی تجاری را یکی دیگر از روندهای تعیین‌کننده بازار جهانی دانست و گفت: مکانیزم تعدیل مرزی کربن اروپا یا CBAM وارد مرحله اجرایی شده و کشورهای مختلف نیز سیاست‌هایی را برای حمایت از تولید فولاد سبز دنبال می‌کنند.

وی افزود: در کنار سیاست‌های کربنی، افزایش تعرفه‌ها و تحقیقات آنتی‌دامپینگ علیه فولاد چین در آمریکا، اروپا و برخی دیگر از بازارها، تجارت جهانی فولاد را به سمت شکل‌گیری بلوک‌های منطقه‌ای سوق داده است.

ابراهیمی معتقد است در چنین شرایطی، قیمت‌گذاری فولاد در آینده بیش از گذشته به ترکیبی از میزان تولید، میزان انتشار کربن و دسترسی به بازار وابسته خواهد بود.

وی با اشاره به وضعیت بازار فولاد خاورمیانه گفت: مصرف ظاهری فولاد این منطقه از ۵۱.۶ میلیون تن در سال ۲۰۲۱ به ۶۱.۸ میلیون تن در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته که رشد ۲۰ درصدی طی چهار سال را نشان می‌دهد.

به گفته وی، تولید فولاد خاورمیانه نیز به ۵۷.۳ میلیون تن و تولید آهن اسفنجی منطقه به رکورد ۵۳.۲ میلیون تن رسیده است.

ابراهیمی یکی از مهم‌ترین مزیت‌های خاورمیانه را ساختار تولید فولاد این منطقه دانست و گفت: ۹۵.۵ درصد فولاد خاورمیانه با روش کوره قوس الکتریکی تولید می‌شود که یکی از کم‌کربن‌ترین الگوهای تولید فولاد در جهان است.

وی با اشاره به ظرفیت کشورهای منطقه افزود: عربستان سعودی در سال ۲۰۲۵ حدود ۱۰.۸ میلیون تن فولاد تولید کرده و در عین حال با ۷.۶ میلیون تن واردات خالص، همچنان بازاری مهم برای محصولات فولادی محسوب می‌شود. امارات متحده عربی نیز با ۱۱ میلیون تن واردات خالص، در میان واردکنندگان بزرگ فولاد قرار دارد و عراق با ۴.۷ میلیون تن واردات خالص، بازار مهمی برای کشورهای تولیدکننده منطقه به شمار می‌رود.

مدیرعامل فولاد خوزستان همچنین به جایگاه ترکیه اشاره کرد و گفت: این کشور با تولید ۳۸.۱ میلیون تن فولاد، هفتمین فولادساز بزرگ جهان است و همزمان یکی از واردکنندگان بزرگ شمش و قراضه محسوب می‌شود.

ابراهیمی با تأکید بر ظرفیت‌های صنعت فولاد ایران گفت: ایران در سال ۲۰۲۵ با تولید ۳۲ میلیون تن فولاد، دهمین فولادساز بزرگ جهان بوده و با وجود محدودیت‌های انرژی و فشار تحریم‌ها، تولید خود را نسبت به سال قبل افزایش داده است.

وی افزود: ایران با تولید ۳۷.۲ میلیون تن آهن اسفنجی، دومین تولیدکننده بزرگ DRI جهان است و حدود ۷۰ درصد تولید آهن اسفنجی خاورمیانه را به خود اختصاص داده است.

به گفته ابراهیمی، ایران همچنین با صادرات ۱۳.۵ میلیون تن فولاد، دهمین صادرکننده بزرگ فولاد جهان و با ۱۲ میلیون تن صادرات خالص، چهارمین صادرکننده خالص فولاد جهان پس از چین، ژاپن و کره جنوبی است.

وی یکی دیگر از مزیت‌های مهم صنعت فولاد ایران را ساختار تولید آن دانست و گفت: حدود ۹۲ درصد فولاد ایران با روش احیای مستقیم و کوره قوس الکتریکی تولید می‌شود که یکی از کم‌کربن‌ترین ساختارهای تولید را در میان ۱۰ فولادساز برتر جهان ایجاد کرده است.

ابراهیمی تأکید کرد: در شرایطی که متوسط انتشار کربن صنعت فولاد جهان حدود ۱.۹۲ تن دی‌اکسیدکربن به ازای هر تن فولاد است و بازارهای بین‌المللی به سمت اعمال هزینه‌های کربنی حرکت می‌کنند، ساختار DRI-EAF ایران می‌تواند به یک مزیت راهبردی برای صنعت فولاد کشور تبدیل شود.

مدیرعامل فولاد خوزستان در ادامه، ناترازی انرژی را یکی از مهم‌ترین چالش‌های صنعت فولاد ایران دانست و گفت: بزرگ‌ترین ریسک صنعت فولاد کشور تنها بازار جهانی نیست، بلکه محدودیت‌های شبکه برق و گاز داخلی نیز تهدیدی جدی برای استمرار تولید محسوب می‌شود.

وی افزود: سرمایه‌گذاری فولادسازان در نیروگاه‌های اختصاصی و انرژی‌های تجدیدپذیر آغاز شده، اما حل پایدار این مسئله به یک برنامه ملی میان بخش انرژی و صنعت نیاز دارد.

ابراهیمی اقتصاد تحریم را دومین چالش صنعت فولاد دانست و گفت: فروش محصولات با تخفیف نسبت به قیمت‌های منطقه‌ای، بخشی از ارزش واقعی صادرات ایران را کاهش می‌دهد و برای مقابله با این وضعیت باید سبد محصولات به سمت ارزش افزوده بالاتر حرکت کند، بازارهای صادراتی متنوع شوند و برند کیفی و کربنی فولاد ایران تقویت شود.

وی رقابت با چین را سومین چالش عنوان کرد و افزود: صادرات ۱۳۳ میلیون تنی چین می‌تواند به بازارهای هدف ایران در جنوب شرق آسیا، خاورمیانه و شمال آفریقا فشار وارد کند. در رقابت صرفاً قیمتی با چین، امکان موفقیت محدود است و ایران باید بر کیفیت، سرعت تحویل، مزیت جغرافیایی و ردپای کربن تمرکز کند.

مدیرعامل فولاد خوزستان با اشاره به چشم‌انداز صنعت فولاد تا سال ۲۰۳۰، تثبیت تقاضای جهانی در محدوده ۱.۷ تا ۱.۸ میلیارد تن و انتقال تدریجی سهم بازار از چین به هند، آسه‌آن، خاورمیانه و آفریقا را یکی از روندهای اصلی دانست.

وی همچنین حاکمیت اقتصاد کربن بر تجارت فولاد را مورد توجه قرار داد و گفت: در سال‌های آینده، گواهی ردپای کربن می‌تواند در معاملات بین‌المللی فولاد به اندازه گواهی کیفیت محصول اهمیت پیدا کند.

ابراهیمی همچنین از افزایش اهمیت آهن اسفنجی، DRI و HBI در بازار جهانی خبر داد و گفت: تولید جهانی DRI طی چهار سال از ۱۱۸ میلیون تن به ۱۵۳ میلیون تن رسیده و ایران به‌عنوان دومین قدرت جهانی این حوزه می‌تواند از صادرکننده شمش به تأمین‌کننده راهبردی مواد اولیه کم‌کربن برای فولادسازان جهان تبدیل شود.

وی تحول دیجیتال و هوش مصنوعی را نیز یکی از الزامات رقابت‌پذیری صنعت فولاد دانست و افزود: استفاده از هوش مصنوعی برای بهینه‌سازی مصرف انرژی، نگهداری پیش‌بینانه و داده‌محور کردن فروش، در آینده به یکی از عوامل اصلی مزیت رقابتی فولادسازان تبدیل خواهد شد.

ابراهیمی در نهایت با اشاره به منطقه‌ای شدن زنجیره‌های تأمین، بازارهای همسایه از جمله عراق، افغانستان، آسیای میانه و کشورهای حاشیه خلیج فارس را برای ایران دارای اهمیت راهبردی دانست و بر توسعه پیوندهای تجاری بلندمدت با هند و جنوب شرق آسیا تأکید کرد.

وی در جمع‌بندی تصریح کرد: صنعت فولاد ایران در شرایطی قرار گرفته که بسیاری از مزیت‌های تاریخی کشور با روندهای جدید جهانی هم‌جهت شده‌اند. به گفته وی، انرژی پایدار، دیپلماسی اقتصادی فعال و سرعت در تحول دیجیتال سه عامل اصلی برای تبدیل این ظرفیت‌ها به مزیت پایدار و ارتقای جایگاه ایران در بازار جهانی فولاد هستند.